Minister Wiebes actief aan de slag met energieopwekking op rijksareaal

De komende vijf jaar trekt Minister Wiebes 25 miljoen euro uit om projecten te starten voor het aanbieden van rijksareaal aan derden ten behoeve van de opwekking van hernieuwbare energie.

Dat schrijft de Minister in een brief aan de Tweede Kamer. Ook geeft hij met de brief inzicht in de stand van zaken en verdere aanpak van de drie programma’s die werken aan de opwek van duurzame energie op rijksareaal.

De kamerbrief is te bekijken op de site van de rijksoverheid.

Inzet Rijksareaal voor energie-opwekking in drie programma’s

Het pilotprogramma Hernieuwbare energie op Rijksgrond, het Programma Zon op Dak en het Programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed hebben alle drie het doel rijksareaal in te zetten voor energieopwekking en daarmee een bijdrage te leveren aan de klimaatdoelstellingen.

Meervoudig ruimtegebruik en voorkeur voor zon

In alle drie de programma’s is sprake van meervoudig ruimtegebruik, wat aansluit op de ruimtelijke kaders van onder meer de Nationale Omgevingsvisie. Ook wordt met en in de programma’s invulling gegeven aan de voorkeursvolgorde zon, zoals in de Tweede Kamer is besloten.

Pilotprogramma Hernieuwbare energie op rijksgrond

In 2018 startte dit pilotprogramma om eerste ervaringen op te doen met de inzet van rijksareaal voor het opwekken van hernieuwbare energie. Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en Rijksdienst voor Ondernemen Nederland brengen samen op basis van een openbare procedure tien locaties naar de markt, zodat een marktpartij hier de realisatie en exploitatie van zonne energie of windenergie op zich kan nemen.
Voorwaarden voor een locatie zijn dat er steun is van mede overheden en dat de primaire functie geborgd is. De eerste projecten hebben geleerd dat vroegtijdige samenwerking met lokaal bevoegd gezag en voldoende aandacht voor de netaansluitingsmogelijkheden vereisten zijn. Verdere projectervaringen moeten leiden tot de optimale wijze van beschikbaar stellen van rijksareaal voor de energietransitie.

Programma Zon op Dak

Dit jaar is bij het Rijksvastgoedbedrijf de pilotfase van het programma Zon op Dak gestart om rijksdaken versneld te beleggen met zonnepanelen. Begin 2021 gaan de eerste projecten in realisatie. Gekeken wordt naar locaties van het Rijksvastgoedbedrijf en het Ministerie van Defensie. Locaties zijn onder andere Kantoor Belastingdienst Leeuwarden, Penintiaire inrichting Heerhogowaard, Marinecomplex Nieuwe Haven Den Helder. Op basis van de lessen uit de pilotfase wordt in de tweede helft van 2021 besloten over de brede uitvoering van Zon op Dak.

Aanvullend op dit programma onderzoekt ProRail in samenwerking met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de mogelijkheden voor Zon op Dak bij alle perronoverkappingen, traversen en fietsenstallingen.

Programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed

Voor de opschaling van inzet van rijksareaal ten behoeve van de energietransitie is het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed opgericht. Het programma sluit aan op het proces van de Regionale Energie Strategieën (RES’en). In samenwerking met de regionale partners wordt binnen iedere RES gezocht naar kansrijke locaties voor energie-opwek. Doel is om te komen tot 80 kansrijke locaties, waarvan daadwerkelijk ongeveer de helft gerealiseerd kan worden. De verwachting is dat een deel van de 80 locaties nog zal afvallen bij nader onderzoek.

Vijf vastgoedhoudende rijksonderdelen zijn aangesloten op het programma: ProRail, Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf, Staatsbosbeheer en het Ministerie van Defensie. De Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Landbouw, Natuur en Visserij en Binnenlandse Zaken zijn inhoudelijk betrokken.

Zoekgebieden en potentieel kansrijke locaties komen samen
Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat hebben de vastgoedhoudende partijen mogelijkheden op het areaal in kaart gebracht. De door RES-regio’s geformuleerde zoekgebieden (potentiële vraag) en de door vastgoedhoudende partijen gevonden mogelijkheden (potentieel aanbod) kunnen nu in samenhang worden bekeken. Als potentiele vraag van de RES en door de vastgoedhoudende partij aangemerkt potentieel kansrijk areaal overeenkomen, kan nadere (gezamenlijke) verkenning plaatsvinden. Er wordt dan onder andere gekeken naar technische haalbaarheid, netaansluiting en omgevingsbelangen. 

Samenwerking Rijk en Regio
De reacties vanuit de regio’s op deze aanpak zijn positief. De gesprekken tussen Rijk en regio worden gecontinueerd, waardoor nieuwe inzichten ontstaan en bestaande inzichten verder worden verrijkt. Voorwaarde om van een locatie daadwerkelijk een project te maken is dat bestuurders van het lokaal bevoegd gezag het project niet alleen steunen, maar ook bereid zijn mee te werken aan de opstart van het project, te worden voor de ruimtelijke inpassing en de benodigde vergunningen. In de projecten wordt gewerkt volgens de principes van het Klimaatakkoord, waaronder het streven naar 50% participatie.

Op korte termijn wordt gestart met de verkenningsfase van:
-    Vliegbasis Leeuwarden (Defensie)
-    Spooremplacement Susteren (ProRail)
-    A30 (Rijkswaterstaat)

25 miljoen euro
De gestarte aanpak wordt de komende jaren gecontinueerd. Op die manier kunnen kansrijke locaties op rijksareaal onderdeel worden van het uitvoeringsprogramma van de RES. Het voornemen is in het voorjaar van 2021 te starten met de verkenning van een nieuwe selectie van locaties, en vervolgens ieder half jaar een nieuwe verkenningsronde te starten. In ieder geval tot en met 2023. Voor de benodigde (extra) capaciteit en onderzoeken door de betreffende rijksonderdelen stelt de Minister voor de komende vijf jaar een bedrag beschikbaar van in totaal 25 miljoen euro. In samenwerking met de betrokken rijkdiensten en departementen wordt gewerkt aan financiering voor de langere termijn.

Meekoppelkansen
De uitdaging om integraal en gebiedsgericht te werken is onderwerp van gesprek tussen Rijkswaterstaat, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Gekeken wordt naar het combineren van Rijksareaal met het areaal van anderen en naar het combineren van energie met andere gebiedsontwikkelingen. Een voorbeeld is het benutten van meekoppelkansen bij geplande wegverbredingen uit het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).

Netaansluiting
Vanwege de algemene problematiek van netaansluiting van energieprojecten wordt met de netbeheerders, naast de reguliere aansluiting, gezocht naar innovatieve manieren om projecten aan te sluiten tegen lagere maatschappelijke kosten. 

De voortgang van inzet van Rijksareaal ten behoeve van energieopwekking is afhankelijk van de Regionale Energie Strategieën. Het samenwerkingsproces wordt de komende tijd voortgezet.

Minister Wiebes